2014 İhracatı Üzerine

Bu yazımın istatistikçi ya da benim gibi iktisadi idari bilimler mezunu arkadaşların ilgisini çekeceğini düşünüyorum. Bu nedenle birçok terim içerecek olsa da, yazımı oldukça sade ve anlaşılır tutmaya çalışacağım.

2013 Mayıs ayında, Türkiye’nin 2000 – 2012 yılları arası ihracatının trend analizini yaptım. Bu analiz gelecek beş yıllık tahmini ihracat rakamları da içeriyor. Tabii ki bu tahminler birebir tutmayacak olsa da tahminlerin standart hatası (Sy) değerini de hesaba kattığımızda güvenilebilir ve kullanılabilir değerlerdir. Önce biraz analizimden bahsedeceğim ve sonra gerçek ihracat değerleriyle yaptığım karşılaştırma sonrası elde ettiklerim ilginizi çekecek.

Trend, bir zaman serisinin uzun dönemde belirli bir yöne doğru gösterdiği ilerleyiştir. İktisadi serilerin uzun devre eğilimini (trendini) bilmek önemlidir. Bazı serilerde küçük dalgalanmalar görülse de, uzun dönemde düzenli bir artış gösteriyor olabilir. Aşağıdaki serpilme diyagramında görüldüğü gibi Türkiye’nin ihracatı 2000 yılından 2008 yılına kadar artarak ilerlemiştir.

asd

(Analizdeki tüm hesaplamaları ve kullandığım formülleri merak edenler bana mail yoluyla ulaşabilirler.) Yeri gelmişken, tabloda da gördüğünüz 2009 yılı ihracattaki ani düşüşün sebebi Küresel krizin etkisiyle talebin daralması ve ihracatın azalmasından kaynaklanmaktadır. Küresel krizin başlayıp derinleştiği 2008 – 2009 yılında Türkiye’nin ihracatı (Kuzey Afrika hariç) tüm bölgelerde azalmıştır. Bu da zaman serisinde dalgalanmaya sebep olmuştur. Biz bu tür dalgalanmalara ”konjonktürel dalgalanma” deriz. Daha fazla teknik kısma değinmeyeceğim, merak eden ya da ilgi duyan iletişime geçebilir.

asdsa

Her sene ihracat rakamları açıklandığında tahminlerimin doğruluğunu ölçmek açısından karşılaştırma yaparım. TÜİK 2013 yıllık ihracat verilerini açıkladığında, 2013 yılı için doğru bir tahmin yaptığımı gördüm. (tabii ki tam olarak değil, Sy ortalama olduğu için sapma normaldir. Burada şunu unutmamak gerekir; trendin doğrusal olduğunu varsayarak çalıştım.  Zaman serisi analizinde önce veri için uygun fonksiyon (eğri uydurma) araştırılır. Belki de bu serimiz için doğrusaldan daha iyi başka bir fonksiyon vardır.)

2014 yılı için öngördüğüm rakam 169.164.835,2 $ iken, gerçek değer; 157.622.057 $. (İhracat değerlerine buradan ulaşabilirsiniz.) 2013 yılıyla karşılaştırıldığında ihracat artmış gibi görünse de, artış oranında azalma olduğunu söyleyebiliriz.

AYDIN'DA ZEYTIN HASADI SURUYOR

Sebebini araştırırken yine TİM in verilerinden (sektörel bazda ihracat verileri) yararlandım. 2014 yılında değişim yüzdesi en büyük sektör (tahmin edebileceğiniz gibi) zeytin ve zeytinyağı sektörü. Geçtiğimiz yıla göre %48,1 oranında azalma göstermiş. Neredeyse yarı yarıya. Bu konuda yorumu size bırakıyorum. Bunun dışında düşüşteki sektörler; deri ve deri mamulleri (-6,1), çelik (-4,3), madencilik (-7,7). Düşüşün sebepleri arasında dolar ve euro daki artış da gösterilebilir.

Peki tahminlerimiz gerçeği ne kadar yansıtıyor ya da yansıtacak? Zaman serileri; krizleri, ani düşüşleri (zeytin gibi), ya da doğal afet gibi sebepleri yakalayamaz. Ama bize gerçeğe yakın tahminler yürütmemizde yardımcı olurlar.